بررسی و تحقیقات دانشمندان از کتب و مقالات علمی در خصوص برخی تفاوتها در ساختار و ترکیب جسمی و اندامی مردان و زنان در فعالیت های ورزشی حایز اهمیت است. لذا پژوهش و بررسی قابلیت ها و عدم توانمندی برخی اندام ها در تکوین شکل گیری ارگانیسم جسمی جنس مذکر و مونث ویژگی ذاتی بوده و دال بر برتری و یا تمایز مردان نسبت به زنان نیست. بلکه از نظر علمی و مهارت یابی طبق مطالعات و تجارب بدست آمده در ساختار و تکوین جسمانی زنان و مردان برخی تفاوتها نه به لحاظ تضعیف و یا تخریب جنسیت بلکه آشنایی از قابلیتها و مهارتهای اندامی این قشر بر حسب واقعیت علمی و ژنتیک بوده و شناخت نقاط وضعف وقوت در فرایند جامعه و نیز در عرصه زندگی برای کسب موفقیت و کامیابی موثر می باشد. ناآگاهی از ظرفیت ها و ناتوانی برخی اندام ها باعث عدم موفقیت انسان در پروسه زندگی وفعالیت های ورزشی خواهد بود. با این تصور تفاوتهای اندامی به عنوان فرصت و نقطه قوت و نیز هویت جنسیتی بوده و در بررسی و بیان مطالب لازم است. از مغالطه، سفسطه و نیز تخریب خودداری گردد. چه بسا بانوان در برخی مواقع در ناملایمات وتحمل سختی ها و نیز بهره گیری از قابلیت های اندامی در فعالیت های ورزشی نسبت به مردان برتری داشته و یا برابر می باشند. البته تفاوتهای جنسیتی در برخی از جوامع توجیه تاریخی و اجتماعی داشته و بانوان گاهی تلویحا و بطور ذهنی نسبت به انجام برخی امور خویشتن داری کرده و وانمود می کنند که قادر به انجام آن نیستند، بی آنکه نسبت به انجام کار ویا فعالیت مورد نظرسعی و تلاشی کرده باشند و یا در اینگونه جوامع بانوان بگونه ای وابسته روانی و متکی به مردان بوده از اینرو پیش داوری مردان و جامعه بتدریج منجر به القا ذهنی و پرهیز بانوان در فعالیت ها وتفکیک امور به واسطه عدم کارایی آنان در فعالیت جسمانی می شود. اغلب در برنامه های کوه نوردی مشاهده می شود بانوان در شرایط نه چندان دشوار خواسته و نا خواسته بطور ذاتی وابسته و متکی به مردان می باشند. این موضوع به نوعی برای مردان نیز آویزه گوش شده که همواره زنان در سایه و تحت حمایت مردان باشند، از طرفی در بستر جوامع عقیدتی و سنتی همراهی مردان از بانوان به عنوان یک وظیفه اخلاقی و ارزشی بوده، از اینرو همراهی و حمایت مردان در باور بانوان تصویر ذهنی شده و در دراز مدت منجر به سلب اعتماد جامعه از این قشر میگردد. در برخی تحقیقات و کتب علمی عملکرد بدن مردان نسبت به زنان در فعالیت های ورزشی و یدی به نسبت قویتر و دارای کارآیی بیشتری می باشد، ولی در برخی مواقع رقابت زنان نسبت به مردان نزدیک بوده و این نشان دهنده توانایی ارگانیسم بدن زنان تاثیر روانی آنان نسبت به محیط پیرامون و ضریب اطمینان در قوای جسمی می باشد، اگر بانوان اطمینان خاطر داشته باشند که در تمرینات و ورزش کوه نوردی همانند مردان در معرض محدودیت های جنسیتی و جانبی نباشند موفقیت آنان به مراتب تضمین خواهد شد، ولی در فرایند جامعه و باورهای اجتماعی همواره زنان در معرض تخریب ذهنی بوده، و تصورات واهی و ترس از عدم موفقیت همراه با استرس منجر به تضعیف ذهنی و کاهش توان جسمی و روحی آنان گردیده است. بانوان در جوامع عقیدتی بدلیل وضعیت جسمانی و ساختار ارگانیسم بدن و نیز پوشش ظاهری همواره مورد تهدید بوده و همین محدودیت های پوششی وذهنی در قابلیت ها و توانمندی این قشر موثر و باعث تضعیف روحیه و افت فعالیت های فيزیکی آنان در محیط پیرامون خواهد شد. در مقایسه قشر مردان نسبت به زنان غالبا چنین محدودیت هایی نداشته و از همه توانمندی وقوای جسمانی خود برای ارتقا ونیل به اهداف حداکثر بهره را خواهند برد. اما عدم موفقیت بانوان در جوامع کنونی اغلب ناشی از فشارها ومحدودیت های جسمانی و ظاهری بدن ونیز وضعیت پوششی بوده که بطور کلی ظرفیت حیاتی، قد متوسط، ظرافت جسمانی، استفاده بهینه از توانایی عملکرد اندام ها، بهره گیری از قدرت جسمانی و نیز انگیزه های هیجانی از جمله عواملی هست که در اغلب موارد منجر به عدم تشویق و تضعیف بانوان در فعالیت های ورزشی می گردد. طبق تحقیقات بدست آمده ظرفیت جسمانی و روانی برخی از بانوان در بروز ناملایمات و شکست ها  نسبت به مردان ظریب پاین تری داشته وعلل و عوامل آن بخوبی معلوم نیست. اما وجود وزن کم، حجم اندام متوسط،کاهش مقدارخون و عضله،  بی نظمی در تمرین و نیز عدم اعتماد به نفس از مواردی هست که باعث کاهش توان بانوان در عرصه ورزش و محیط کار می باشد. اندازه و مقدار هموگلوبین در خون تاثیر مستقیم در فرایند اکسیژن و ظرفیت حیاتی داشته و هر اندازه حجم خون افزایش یابد امکان بازدهی اکسیژن به مراتب افزایش یافته وکامیابی در ورزش بیشتر خواهد بود. لذا بدلیل خون ریزی ناشی از قاعدگی در بانوان مقدار حجم خون در بدن کاهش یافته و باعث افت گردش خون و نیز نقص در جذب اکسیژن می گردد. وقوع این پدیده ژنتکی در بانوان تاثیر بسزایی در پیروزی  و عدم موفقیت خواهد بود، شاید در ورزش کوتاه مدت بانوان در حرکت تهاجمی و انفجاری نسبت به مردان برتری داشته باشند، ولی انجام ورزش استقامتی وکوهنوردی برای زنان منجر به ناتوانی در فعالیت طولانی مدت شده، خستگی و تضیف روحیه ناگزیر به شکست خواهد شد. لذا پایين بودن تراکم هموگلوبین در زنان و کم خونی همراه با کسری آهن خون خواهد بود، مقدار خون در بدن،کار کرد سیستم قلب و توانایی آن درگردش خون، برون ده قلبی و نیز سیستم فعال سازی اندامها در شکست و پیروزی تاثیر بسزایی خواهد داشت. از طرفی محدودیت، آراستگی جسمی و آزادی عمل بانوان در فعالیت های ورزشی تحت تاثیر عوامل بیرونی منجر به فشارهای روانی  و تضعیف روحیه شده لذا اغلب اوقات اعتماد به نفس خود را از دست می دهند، از اینرو بانوان باید با شناخت وآگاهی کامل از عملکرد سیستم جسمانی و نیز بهره گیری از انگیزه ها وعوامل بیرونی، در توان افزایی و قدرت جسمانی وهمچنین روحیه قهرمانی خویش مسلط وبا اقتدار باشند. حضور و مشارکت بانوان در فعالیت های ورزشی و کوهنوردی پس از زایمان به مدت یک الی دو سال به وضعیت عادی برگشته و بانوان می توانند همانند مردان در کوه نوردی و فعالیت های ورزشی حضور شایسته ای داشته باشند، طبق تحقیقات علمی موفقیت و عدم موفقیت در ورزش کوهنوردی ودیگر رشته های ورزشی نسبت به نوع جنسیت، حایز اهمیت بوده و عوامل تاثیر گذار در فرایند ورزش و محیط با توجه به ساختار و فرهنگ جامعه راز موفقیت در باور های اجتماعی وذهنی بانوان خواهد بود، اگر محیط ورزش و شرایط میدانی، مجموعه امکانات وشرایط برای هر دو گروه  بطور یکسان و مساوی مهیا شود، شکی در اقتدار و توانمندی بانوان نسبت به مردان نیست، اما همانگونه که شاهد هستیم محدودیت های اعمال شده و نیز فرهنگ بر خواسته از جامعه و همچنین برخی تفاوتهای اندک در اندام و ارگانیسم جسمانی زنان باعث ایجاد فشارهای روانی شده و منتج به کارایی کمتری نسبت به مردان میگردد. حجم عضله، قدرت فيزیکی اندامها و آسیب پذیری مفاصل اندامی بانوان در فعالیت های ورزشی بخصوص استقامتی نسبت به مردان ضعیف تر بوده ولازم است با تمرین و بهره گیری از آموزش ایجاد شرایط مساوی و قدرت تخیل در جهت افزایش و جبران آن تلاش بیشتری نمایند، بانوان در برخی مواقع به دلیل توده عضلانی کم قابلیت ذخیره انرژی استقامتی را نداشته و در فعالیت های ورزشی کوتاه مدت گاها با مردان رقابت کرده ولی در ورزش های استقامتی و کوهنوردی سنگین با مردان قابل مقایسه نیستند. لذا با بهره گیری از دانش روز و ممارست با کوه و تمرین منظم میتوان تا حدودی به جبران آن پرداخت، البته وجود توده چربی در اندام بانوان نسبت به مردان زیادتر بوده لذا در برخی رشته های ورزشی بانوان با استفاده از ذخایر چربی سوزی در بدن نسبت به مردان موفق تر خواهند بود، تفاوت و حجم قلب و فعالیت عروقی بین پسران و دختران در سنین جوانی حایز اهمیت نبوده و در اغلب اوقات مساوی و برابر می باشد، ولی در سنین بالاتر بدلیل حجم برون ده قلبی وکمبود هموگلوبین خون، هوازی ماکسیمم زنان نسبت به مردان در مقیاس پایين تر می باشد، ولی با تمرین وایجاد شرایط برابر بین زنان و مردان میتوان به جبران ضرفیت حیاتی پرداخته و سطح اختلاف ماکسیمم هوازی را کاهش داد. قابل ذکر است که در برنامه های دراز مدت و استقامتی و در فرایند تمرین و کوهنوردی حرفه ای در خصوص چربی سوزی و کاهش وزن در کل بدن و اندامها در بانوان مشاهده گردیده است. این موضوع در برنامه های طولانی مدت وسنگین جبران ناپذیر خواهد بود، گرچه مطالب ذکر شده و تفاوتهای جنسیتی به عنوان قانون بقا نبوده و ذکر مطالب و مقایسه های اندامی و ظرفیت های ورزشی و جنسیتی ممکن است از اعتبار کامل برخوردر نباشد، اندازه و جثه و شرایط میدانی برای بانوان در همه رشته های ورزشی حایز اهمیت بوده و کاملا مشهود است، از طرفی فعالیت های ورزشی در ارتفاع نیازمند تمرین مداوم ومنظم و همچنین افزایش هموگلوبین حجم خون در بدن که در حالت عادی 5 لیتر می باشد و همچنین تراکم گلبول های قرمز و نیز تغیرات آنزیمی عضله همگی از عواملی هست که باعث ظریب موفقیت و ناکامی ورزشکار در محیط کوهستان و فعالیت در ارتفاعات بالا می باشد، لذا در شرایط برابر و یکسان همه افراد (بانوان و آقایان) در صورت عدم تمرین دچار مشکلات تنفسی شده و لازم است سریعا صعود را متوقف و ارتفاع راکم نمایند. در تمرینات مداوم و دراز مدت در مناطق ارتفاعی شاهد کاهش کلسترل خون، سرم آهن و فشار خون در اندامها بخصوص بانوان مشاهده گردیده که از نظر علمی هنوز این نظریه معتبر نبوده لذا به نظر می رسد، کاهش آهن خون در بانوان بیشتر مشاهده شده و لازم است از طریق افزایش گلبولهای قرمز به جبران آن پرداخت. طبق تحقیقات بعمل آمده که اغلب بصورت نظریه بوده و برخی هنوز از نظر کارشناسی مورد تایيد نمی باشد، یاد آوری میگردد در ابتدای شکل گیری اندام بانوان وآقایان تا سنین بلوغ تفاوت اندامی قابل ملاحظه نبوده و پس از رسیدن به سنین بلوغ برخی تفاوت ها در برخی از اندامها بتدریج شکل گرفته و در فعالیت های ورزشی قابلیت های اندامی بروز می دهد. مثلا اندازه باسن بانوان نسبت به مردان بزرگتر و در برخی فعالیت های ورزشی جابجایی گامها نسبت به مردان کندتر انجام میگیرد و در نتیجه زنان زودتر خسته خواهند شد (حجم قلب زنان نسبت به مردان کوچکتر و قلب مردان و زنان در حالت تمرین دارای ضربان بالایی می باشند، ولی ضربان قلب زنان به شرط مصرف اکسیژن برابر دارای برون ده قلب زیادتر و حجم ضربه ای کمتر از مردان می باشد) به نظر میرسد بدلیل کمی توده عضلانی، بانوان نسبت به مردان در رشته هایی که متضمن دستگاه تولید اسید لاکتیک می باشد، با تاخیر به آستانه رسیده و بدن بانوان به نسبت کمتر تولید اسید لاکتیک می کند (تفاوت ابعاد و ترکیبات بدن مردان و زنان تاقبل از بلوغ در سطح حد اقل و هنگام رشد و پس از بلوغ در سطح حد اکثر می باشد). در جوامعی که تحت تاثیر اعتقادات قومی، سنتی و مذهبی می باشد برخی از ورزشکاران بناچار برای جلب رضایت عمومی و حتی مسئولین علی رغم میل باطنی تحت تاثیر حجمه افکار عمومی و دولت مردان هستند،که این عوامل باعث تضعیف روحیه و عدم موفقیت در رسیدن به اهداف می باشد. به همین منظور لازم است بانوان در فرایند جامعه و فعالیت های اجتماعی مشارکت و حضور حداکثری داشته و از محدودیت های ناشی از افکار سنتی و عقیدتی در میادین ورزشی و دیگر صحنه های جامعه به این قشر پرهیز گردد.

 منبع کتاب فیزیولوژی ورزش تهیه وتنظیم: ابراهیم فرجی پور